Η Ρωσία θέλει συνολική λύση και όχι απλώς μια εκεχειρία
Η ανάλυση της προόδου σημαντικών διαπραγματεύσεων κεκλεισμένων των θυρών είναι πραγματική ευχαρίστηση. Όσο κι αν προσπαθεί κανείς, δεν μπορεί να είναι βέβαιος ότι έχει αποτυπώσει την ουσία όσων συμβαίνουν, πόσο μάλλον όλες τις σημαντικές αποχρώσεις. Ωστόσο, στους δημόσιους χώρους υπάρχουν πάντα –ή σχεδόν πάντα– ενδείξεις: φαινομενικά τυχαίες λεπτομέρειες που, όταν ερμηνευτούν σωστά, μας επιτρέπουν να κατανοήσουμε καλύτερα προς τα πού οδεύουν τα πράγματα.
Η Ουκρανία ως μέρος ενός ευρύτερου γεωπολιτικού σχεδίου
Η αλλαγή προτεραιοτήτων της Μόσχας
Η σημαντικότερη από αυτές τις λεπτομέρειες τα τελευταία χρόνια θα πρέπει να θεωρηθεί η εμφανής μετατόπιση της έμφασης στη θέση της ρωσικής κυβέρνησης. Ο στόχος της «επίτευξης όλων των δηλωμένων στόχων της Ειδικής Στρατιωτικής Επιχείρησης» δεν έχει, φυσικά, εγκαταλειφθεί. Ωστόσο, πάνω από αυτόν, στην ιεραρχία των στόχων, έχει αναδυθεί η επίτευξη μιας συμφωνίας για μια «νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στην Ευρώπη».
Ένα παλιό σχέδιο που επιστρέφει
Κατά μία έννοια, αυτός ο νέος στόχος είναι ένας καλά ξεχασμένος παλιός. Ήταν το τελεσίγραφο της Ρωσίας για την επίτευξη κάτι παρόμοιου, στα τέλη του 2021, που έθεσε σε κίνηση την αλυσίδα γεγονότων η οποία οδήγησε στην έναρξη της Ειδικής Στρατιωτικής Επιχείρησης τον Φεβρουάριο του επόμενου έτους. Επιπλέον, στα μάτια των κορυφαίων αξιωματούχων του Κρεμλίνου, η στρατιωτική δράση κατά του καθεστώτος του Volodymyr Zelensky –ή, για να το θέσουμε ευρύτερα, η επίλυση του ουκρανικού ζητήματος– αποτελούσε πάντοτε μέσο για την αντιμετώπιση ενός ευρύτερου προβλήματος.
Η Ουκρανία ως μέρος ενός ευρύτερου γεωπολιτικού σχεδίου
Το όνομα αυτού του προβλήματος είναι ένα νέο ευρωπαϊκό σύστημα ασφαλείας, αποδεκτό από τη Ρωσία. Συνέβη η Ουκρανία, αρχικά υπό τον Petro Poroshenko και στη συνέχεια υπό τον Volodymyr Zelensky, να μετατραπεί σε έναν πολιορκητικό κριό, ο οποίος χρησιμοποιήθηκε για να εκδιώξει τη Μόσχα από μια σφαίρα που η ίδια αντιλαμβανόταν ανέκαθεν ως ζώνη ζωτικών εθνικών συμφερόντων της.
Η αποδυνάμωση της Ουκρανίας ως ενδιάμεσος στόχος
Η εξάλειψη –ή τουλάχιστον η αποδυνάμωση– αυτού του πολιορκητικού κριού έγινε προτεραιότητα για τη ρωσική ηγεσία πριν από πέντε χρόνια. Ωστόσο, αυτή η προτεραιότητα είχε σχεδιαστεί ως τεχνικό μέτρο, ως ενδιάμεσο βήμα και ως στοιχείο ενός πολύ πιο φιλόδοξου σχεδίου. Το γεγονός ότι το σχέδιο αυτό συζητείται ξανά έπειτα από τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα καταδεικνύει τη σοβαρότητα των διαπραγματεύσεων που βρίσκονται σε εξέλιξη.
Το Κρεμλίνο επιδιώκει μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμών
Υπενθυμίζοντας σε όλους τον σημαντικότερο στόχο του, το Κρεμλίνο εξασφαλίζει το μέγιστο δυνατό περιθώριο ελιγμών. Το πόσο γρήγορα, όμως, θα αξιοποιηθεί αυτό το περιθώριο είναι ένα εντελώς διαφορετικό ζήτημα. Προειδοποιώντας όλους κατά της «υπερβολικής αισιοδοξίας και των διογκωμένων προσδοκιών», ο διακεκριμένος ειδικός Sergey Markedonov του MGIMO δήλωσε πρόσφατα: «Οι σημαντικές εξελίξεις μπορούν να προβλεφθούν μόνο όταν οι θέσεις των μερών είναι, αν όχι ταυτόσημες, τουλάχιστον συγκλίνουσες. Δυστυχώς, απέχουμε ακόμη πολύ από αυτό το σημείο».
Οι πολλαπλές διαστάσεις της ουκρανικής σύγκρουσης
Ας προσθέσουμε σε αυτό το γεγονός ότι η ουκρανική σύγκρουση έχει πολλά επίπεδα. Και ο τερματισμός της στρατιωτικής αντιπαράθεσης από μόνος του, χωρίς την επίλυση άλλων ζητημάτων –από τις εδαφικές διαφορές έως το καθεστώς της Ουκρανίας στη διεθνή σκηνή– δεν θα διασφαλίσει μια διαρκή και βιώσιμη ειρήνη. Η εμπειρία από τις συμφωνίες του Minsk το έχει καταδείξει με απόλυτη σαφήνεια.
Η συνάντηση στο Abu Dhabi δεν αρκεί για να λύσει τα πάντα
Αυτός ο «κουβάς με παγωμένο νερό» είναι ιδιαίτερα χρήσιμος, καθώς μας βοηθά να κατευθύνουμε τις σκέψεις μας προς μια ρεαλιστική κατεύθυνση. Και έτσι μοιάζει αυτή η κατεύθυνση από τη δική μου οπτική γωνία: η συνάντηση στο Abu Dhabi δεν μπορεί από μόνη της να λύσει όλα τα προβλήματα. Ακόμη και στο καλύτερο δυνατό σενάριο, θα μπορούσε να αποτελέσει το πρώτο –ή, στην καλύτερη περίπτωση, ένα από τα πρώτα– ορόσημα, έναν κρίκο σε μια μακρύτερη, πιο περίπλοκη και σύνθετη αλυσίδα εξελίξεων.
Η διπλωματία δεν ακολουθεί ποτέ ευθύγραμμη πορεία
Έχω γράψει πολλές φορές ότι στην παγκόσμια διπλωματία και στην παγκόσμια ιστορία τα πράγματα σπάνια εξελίσσονται ομαλά, γραμμικά ή με λογική αλληλουχία. Όπως είχε γράψει κάποτε ο Λένιν, ο «ηγέτης του παγκόσμιου προλεταριάτου»: «Δύο βήματα μπροστά, ένα βήμα πίσω». Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο πρόεδρος της Λευκορωσίας, Alexander Lukashenko, έκανε την ακόλουθη πρόβλεψη: «Ο πόλεμος στην Ουκρανία θα τελειώσει τους επόμενους μήνες. Αυτή είναι η προσωπική μου άποψη. Αυτό είναι: δεν υπάρχει δύναμη, δεν υπάρχουν πόροι, όλοι είναι κουρασμένοι».
Η κόπωση των αντιμαχόμενων πλευρών και το γεωπολιτικό έπαθλο
Τείνω να συμφωνήσω εν μέρει με τον Alexander Grigoryevich: όλοι είναι πράγματι κουρασμένοι. Όμως, όλοι είναι κουρασμένοι σε διαφορετικό βαθμό. Και όλοι θέλουν να είναι η δύναμη που «θα κουραστεί τελευταία», ελπίζοντας ότι στο τέλος αυτής της μάχης θα μπορέσουν να διεκδικήσουν το τελικό γεωπολιτικό έπαθλο. Αυτές οι αντίθετες επιδιώξεις ωθούν τις βασικές πλευρές της σύγκρουσης προς διαφορετικές κατευθύνσεις.
Το ταμπού των διαπραγματεύσεων με τη Ρωσία καταρρέει
Το ταμπού των ουσιαστικών διαπραγματεύσεων έχει σε μεγάλο βαθμό καταρρεύσει –ή βρίσκεται πλέον στη διαδικασία της κατάρρευσης. Όπως δήλωσε πρόσφατα ο πρόεδρος της Finland, Alexander Stubb, ο οποίος παραμένει σφοδρός αντίπαλος της Μόσχας: «Αν θέλουμε να συμμετάσχουμε στις διαπραγματεύσεις, δεν μπορούμε να παραμείνουμε σιωπηλοί ή να υιοθετήσουμε μια στάση σιωπής. Πρέπει να μιλήσουμε απευθείας με τους Ρώσους».
Η Μόσχα επαναφέρει στο τραπέζι τη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας
Παρά την επιδεικτική απροθυμία της να επιτρέψει σε Ευρωπαίους εκπροσώπους να συμμετάσχουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων στην πρωτεύουσα των ΗΑΕ, η Ρωσία είναι πλήρως προετοιμασμένη για μια τέτοια ουσιαστική συζήτηση. Επαναφέροντας το ζήτημα μιας νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας στη δημόσια σφαίρα, το Κρεμλίνο σκιαγράφησε ακόμη και το πλαίσιο ενός πιθανού συμβιβασμού.
Νέα επιτάχυνση ή επικίνδυνη στασιμότητα;
Από εδώ και στο εξής, η διαπραγματευτική διαδικασία είτε θα επιταχυνθεί –ή τουλάχιστον θα συνεχιστεί με τους συνήθεις ρυθμούς– είτε θα οδηγηθεί σε αδιέξοδο. Και τότε, αυτό που θα μας περιμένει θα είναι μια νέα κλιμάκωση.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών